رمزارزها را می‌توان به اشکال مختلف تقسیم‌بندی کرد. از آنجایی که استاندارد مشخصی برای این مسئله وجود ندارد، در این مطلب سعی داریم که رایج‌ترین مدل‌های تقسیم‌بندی انواع ارز دیجیتال را معرفی کنیم. مطالبی که در این مقاله مشاهده می‌کنید برگرفته از اطلاعاتی است که در وب‌سایت coinmarketcap.com وجود دارد. در این مقاله خواهید خواند:

– توکن یا کوین
– توکن‌های کاربردی و توکن‌های اوراق بهادار
– انواع رمزارزها
– رمزارزهای قابل استخراج
– رمزارزهای مبتنی بر قراردادهای هوشمند
– رمزارزهای پایدار
– رمزارزهای دیفای
–  توکن‌های غیرقابل تعویض (NFT)

توکن یا کوین؟

در یک تقسیم‌بندی کلی، رمزارزها با دو نام پرکاربرد توکن و کوین از هم تفکیک می‌شوند. یک توکن و یک کوین شباهت‌های زیادی به یکدیگر دارند. برخی از آن‌ها عبارت‌اند از:

• هر دو رمزارز هستند.
• هر دو از بلاکچین استفاده می‌کنند.
• هر دو تقسیم‌پذیر هستند.

به صورت کلی می‌توانیم یک کوین را یک توکن هم بدانیم، اما تفاوت‌هایی نیز بین آن‌ها وجود دارد. مهم‌ترین تفاوت‌های یک توکن با یک کوین عبارت‌اند از:

– یک کوین بلاکچین مخصوص خود را دارد اما یک توکن مستقل نیست و در یک بلاکچین میزبان به وجود می‌آید

– یک کوین کیف پول مخصوص به خود را دارد اما یک توکن را می‌توان در کیف پول میزبان نگهداری کرد

اجازه دهید این موضوع را با یک مثال روشن کنیم.

بلاکچین اتریوم را در نظر بگیرید. بلاکچین اتریوم، میزبان تعداد بسیار زیادی (بیش از ۲۰۰۰ توکن) از توکن‌های بازار رمزارزها است. با داشتن یک کیف پول مثل MetaMask یا Trust Wallet و داشتن یک آدرس اتریوم، می‌توان تمام توکن‌های قراردادهای هوشمند اتریوم که از استاندارد ERC-20 پیروی می‌کنند را خرید، فروش و مبادله کرد. بنابراین، توکن‌ها برای مبادلات خود نیازمند بلاکچین میزبان هستند، چون بلاکچین مستقلی ندارند. در مقابل کوین‌ها بلاکچین مستقل خود را دارند و می‌توانند تعداد زیادی از  توکن‌ها را میزبانی کنند. بزرگ‌ترین کوین‌های بازار رمزارزها، بیتکوین، اتریوم، کاردانو، ریپل و پولکادات هستند. از تتر، چین لینک و استلار نیز می‌توان به عنوان بزرگ‌ترین توکن‌های بازار رمزارزها نام برد.

بیشتر بخوانید: چین لینک چیست؟ (Chainlink) معرفی توکن لینک (LINK)

 توکن‌های کاربردی و توکن‌های اوراق بهادار

در یک طبقه‌بندی دیگر، انواع ارز دیجیتال به دو بخش توکن‌های کاربردی و توکن‌های اوراق بهادار تقسیم‌بندی می‌شوند. توکن‌های کاربردی (utility token)، به توکن‌هایی اطلاق می‌شود که کاربردهای متعددی در یک پلتفرم دارند. توکن‌های مختلفی که ما با آن‌ها آشنا هستیم، جزء این دسته از رمزارزها قرار می‌گیرند. پرداخت هزینه‌ها، انجام خریدوفروش از نمونه کارایی‌های یک توکن کاربردی است. در مقابل توکن‌های کاربردی، توکن‌های اوراق بهادار (security token) قرار دارد.

تشخیص اینکه یک توکن کاربردی است یا توکن اوراق بهادار، کار ساده‌ای نیست و به عوامل قانونی زیادی بستگی دارد. اما به صورت کلی فردی که توکن اوراق بهادار را در اختیار دارد در واقع به همان اندازه در فعالیت اقتصادی آن پروژه مشارکت داشته و مانند یک سهامدار، حق مالکیت دارد. کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC)، در حال حاضر مهم‌ترین مرجع شناخته‌شده‌ای است که در مورد کاربردی بودن یا اوراق بهادار بودن یک توکن تصمیم‌گیری می‌کند. در اینجا برای پرهیز از پیچیدگی، به این نکته اکتفا می‌کنیم که اغلب رمزارزها utility token بوده و خوشبختانه به همین دلیل درگیر قوانین رسمی نیستند. این موضوع باعث می‌شود که کاربران با خیال آسوده و بدون نگرانی در مورد عواقب قانونی مرتبط با یک توکن، از آن استفاده کنند.

انواع ارز دیجیتال

در این بخش می‌خواهیم مهم‌ترین و کامل‌ترین مدل تقسیم‌بندی رمزارزها را معرفی و بررسی کنیم. با یک نگاه جامع‌تر می‌توان انواع ارز دیجیتال را به این صورت تقسیم‌بندی کرد:

• رمزارزهای قابل استخراج
• رمزارزهای مبتنی بر قراردادهای هوشمند
• رمزارزهای پایدار
• رمزارزهای دیفای
• توکن‌های غیرقابل تعویض (NFT)

* اگر هر یک از موارد ذکر شده را یک برچسب در نظر بگیریم، یک رمزارز می‌تواند چندین برچسب داشته باشد. به عنوان مثال رمزارز DAI هم‌زمان یک رمزارز مبتنی بر قرارداد هوشمند، یک رمزارز پایدار و یک رمزارز دیفای است.

بیشتر بخوانید: با انواع روش‌های کسب درآمد از رمزارزها آشنا شوید

رمزارزهای قابل استخراج

هرچند تعداد رمزارزهای قابل استخراج در مقایسه با رمزارزهایی که استخراج نمی‌شوند کمتر است، اما سهم آن‌ها در بازار رمزارزها بسیار بیشتر از رمزارزهای غیرقابل استخراج است. برای درک این مسئله کافی است بدانیم که ارزش بازار بیت کوین و اتریوم (دو رمزارز برتر قابل استخراج) در زمان نگارش این مطلب به تنهایی بیش از دو سوم ارزش کل مارکت رمزارزها می‌باشد.

استخراج رمزارزها با پیدایش رمزارز بیتکوین همراه بوده و این موضوع در مورد رمزارزهایی که بعد از بیت کوین به وجود آمدند نیز ادامه پیدا کرده است.

استخراج به روش اثبات کار

عملیات استخراج رمزارزها به روش اثبات کار (PoW) به کاربران اجازه می‌دهد که از تجهیزات الکترونیکی مثل ماشین استخراج، کارت گرافیک و رایانه شخصی خود، برای استخراج یک رمزارز استفاده کرده و از این طریق درآمد کسب کنند. محبوب‌ترین و بزرگ‌ترین رمزارزهای قابل استخراج در این روش عبارت‌اند از:

Bitcoin (BTC), Ethereum (ETH), Litecoin (LTC), Bitcoin Cash (BCH), Doge Coin (DOGE)

استخراج به روش اثبات سهام

استخراج و به دست آوردن برخی از رمزارزها با روش دیگری نیز امکان‌پذیر است که به آن اثبات سهام (PoS) گفته می‌شود. استخراج رمزارزها به این روش نیازمند هیچ سخت‌افزاری نیست. در روش اثبات سهام، معمولاً کاربران بخش مشخصی از دارایی خود را قفل (مسدود) کرده و در قبال حجم دارایی و زمانی که برای مسدود کردن دارایی خود در نظر می‌گیرند، پاداش دریافت می‌کنند. تعدادی از محبوب‌ترین رمزارزهای قابل استخراج در این متد عبارت‌اند از:

NEO, Tezos (XTZ), Dash, Qtum, Cosmos (ATOM), Lisk

رمزارزهای مبتنی بر قراردادهای هوشمند

بلاکچین‌های مختلف از استانداردهای متفاوتی برای ایجاد قراردادهای هوشمند استفاده می‌کنند. در حال حاضر بلاکچین اتریوم میزبان و بستر بیشترین تعداد از قراردادهای هوشمند است. تعداد توکن‌هایی که در حال حاضر به عنوان قرارداد هوشمند در بستر اتریوم مشغول فعالیت هستند از عدد ۲۰۰۰ فراتر رفته است. البته این شماری از توکن‌هایی است که در لیست coinmarketcap قرار دارند و بر اساس گزارش investopedia تعداد واقعی قراردادهای هوشمند ایجادشده با استاندارد ERC-20 در اکتبر ۲۰۱۹ بیش از ۲۰۰ هزار قرارداد بوده است. برخلاف رمزارز اصلی شبکه اتریوم (اتر)، رمزارزهای مبتنی بر قراردادهای هوشمند اتریوم قابل استخراج نیستند.

بخش بزرگی از محبوبیت قراردادهای هوشمند اتریوم، به خاطر ایجاد قراردادها با هزینه کم و سرعت‌بالاست. هر فردی از هر نقطه‌ای در دنیا به راحتی می‌تواند اقدام به ایجاد قرارداد هوشمند و همچنین خرید، فروش و مبادله آن نماید.

همین موضوع باعث به وجود آمدن قراردادهای جعلی و کلاه‌برداری‌های فراوانی نیز شده است که سرمایه‌گذاران ناآگاه را هدف قرار داده و سرمایه ایشان را به راحتی از آن خود می‌کنند. بنابراین اگر سرمایه‌گذار رمزارزها هستید حتماً این نکته را به خاطر داشته باشید و قبل از خرید هر نوعی از رمزارز (به خصوص قراردادهای هوشمند اتریوم) به اندازه کافی تحقیقات و مطالعه کنید.

رمزارزهای پایدار

رمزارزهای پایدار (استیبل کوین)، به رمزارزهایی اطلاق می‌شود که معمولاً از پشتوانه دلار آمریکا برخوردار هستند. به عنوان مثال تتر یک رمزارز پایدار است.

برخی از این ارزهای دیجیتال وابستگی کمتری به دلار آمریکا داشته و از تکنیک‌های ترکیبی برای ثابت نگه‌داشتن ارزش رمزارز استفاده می‌کنند. از DAI به عنوان یک نمونه خوب در این مورد می‌توان یادکرد. با گذشت بیش از یک دهه از آغاز فعالیت رمزارزها، نیاز کاربران به رمزارزهای پایدار افزایش چشمگیری داشته است. بسیاری از پلتفرم‌های بلاکچینی بزرگ در مارکت رمزارزها، اکنون رمزارز پایدار خود را دارند. رمزارز پایدار تتر در حال حاضر با ۳۰ میلیارد دلار، بیشترین سهم از رمزارزهای پایدار را در اختیار خود گرفته است. محبوب‌ترین رمزارزهای مارکت عبارت‌اند از:

Tether (USDT), DAI, True USD (TUSD), Paxos Standard (PAX), Binance USD (BUSD)

رمزارزهای دیفای

هرچند از اصطلاح دیفای می‌توان برای یک انتقال ارزش به شکل ساده نیز استفاده کرد، اما این اصطلاح معمولاً برای موارد پیچیده اقتصادی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

اصطلاح دیفای برگرفته از واژه‌های دیسنترالایز فایننس (DeFi) بوده و به معنای امور مالی غیرمتمرکز است. این موضوع که اخیراً در مقوله بلاکچین و رمزارزها کاربرد زیادی پیدا کرده، رویکردهای متنوعی برای حذف واسطه‌های اقتصادی نظیر بروکرها، صرافی‌ها و بانک‌های متمرکز ارائه کرده است. در مدتی کوتاه این مقوله تا حدی پرطرفدار ظاهرشده که تقریبا تمام علاقه‌مندان رمزارزها با آن آشنا شده و یا حداقل عنوان دیفای را بارها شنیده‌اند.

رمزارزهای دیفای قراردادهای هوشمندی هستند که برای استفاده از پلتفرم‌های دیفای مورد استفاده قرارگرفته و کاربردهای متنوعی دارند. از محبوب‌ترین ارزهای دیجیتال حوزه دیفای می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

Chainlink (Link), Aave (AAVE), Uniswap (UNI), Dai (DAI), Yearn.Finanve (YFI)

 توکن‌های غیرقابل تعویض (NFT)

اغلب رمزارزهای بازار، قابل تعویض (fungible) یا مثلی هستند. این به آن معناست که شما می‌توانید ۱ بیتکوین به عنوان قرض به فردی بدهید و کمی بعد آن فرد ۱ بیتکوین دیگر به شما بازگرداند. بیتکوینی که شما به آن فرد داده‌اید با بیتکوینی که آن فرد بعد از مدتی به شما برمی‌گرداند به لحاظ ارزش با یکدیگر فرقی نمی‌کند. به این نمونه از رمزارزها، قابل تعویض یا فانجبل می‌گویند. یکی دیگر از ویژگی‌های رمزارزهای فانجبل، خاصیت تقسیم‌پذیری آن‌ها است. بیتکوین و اکثر قریب به اتفاق رمزارزها، قابل تقسیم به اعدادی کوچک‌تر از ۱ واحد هستند.

در مقابل رمزارزهای قابل تعویض، دارایی‌ها و ارزش‌های غیرقابل تعویضی (non-fungible) وجود دارد که به صورت خلاصه NFT نامیده می‌شوند. این توکن‌ها به لحاظ ارزش با یکدیگر متفاوت، تعداد آن‌ها بسیار محدود و غیرقابل تقسیم هستند. این توکن‌ها از جهاتی بسیار ارزشمند هستند. تا قبل از این کاربران نمی‌توانستند به صورت هوشمندانه مالک دارایی دیجیتالی باشند که به دست آورده و یا خریداری کرده‌اند. همچنین هنرمندان برای تائید صحت آثار هنری خود با مشکلات زیادی مواجه بودند. اما اکنون به لطف وجود  توکن‌های NFT این مسیر هموار شده و ارزش این توکن‌ها به مرور زمان بیشتر شده است.

بلیط رویدادهای مختلف، نام دامنه‌های اینترنتی و مجوزهای الکترونیکی را می‌توان جزء این گروه از دارایی‌های رمزارزی طبقه‌بندی کرد. دو اپلیکیشن نامتمرکز cryptokitties و Rarible از محبوب‌ترین بسترهای بلاکچینی ارائه‌کننده توکن‌های غیر قابل تعویض (NFT) به شمار می‌آیند. در حال حاضر اتریوم بزرگ‌ترین بلاکچین و میزبان توکن‌های NFT است. با این حال NEO، WAX و TRON نیز بلاکچین‌هایی هستند که از توکن‌های NFT پشتیبانی به عمل می‌آورند.

بیشتر بخوانید: کاربرد NFT چیست؟ بررسی مهم‌ترین کاربردها و موارد استفاده NFTها

جمع‌بندی

بر اساس آنچه گذشت، دریافتیم که تقسیم‌بندی انواع ارز دیجیتال از هیچ قاعده مشخصی تبعیت نمی‌کند و هرکسی می‌تواند بر اساس نگاه خود، تقسیم‌بندی متفاوتی داشته باشد. درنهایت توانستیم با سه نگاه متفاوت انواع رمزارزها را تقسیم‌بندی کنیم:

نگاه اول: توکن – کوین

نگاه دوم: توکن‌های کاربردی – توکن‌های اوراق بهادار

نگاه سوم: رمزارزهای قابل استخراج – رمزارزهای مبتنی بر قراردادهای هوشمند – رمزارزهای پایدار – رمزارزهای دیفای – توکن‌های غیرقابل تعویض (NFT)

اگر هر یک از این موارد را یک برچسب در نظر بگیریم، هر رمزارزی می‌تواند چندین برچسب را باهم داشته باشد.