ترکیب تکنولوژی و ابزارهای الکترونیکی، تغییرات بزرگی را در زندگی امروز بشر به وجود آورده است. اکنون بیش از یک دهه از آغاز فعالیت بیتکوین و بلاکچین می‌­گذرد. با گذر زمان، ابعاد تازه­‌ای از فناوری بلاکچین کشف شده که می­‌تواند تغییرات قابل توجهی در نحوه فعالیت­‌های کاربران ایجاد کند. فناوری بلاکچین بیش از هر زمان دیگری مورد توجه اقشار مختلف جوامع (از کاربران معمولی تا سازمان­‌های بزرگ) قرار گرفته است. پتانسیل موجود در رویکردهای بلاکچینی، جذاب­تر از همیشه ظاهر شده و هر روز بر تعداد افراد علاقه­مند به استفاده از این تکنولوژی افزوده می­‌شود. از همین جهت، آشنایی با بلاکچین و کاربردهای آن، مسئله مهمی‌­ست که برای تمام افراد علاقه­مند به تکنولوژی حائز اهمیت است. در این مقاله به تعریف بلاکچین و کاربردهای تکنولوژی بلاکچین خواهیم پرداخت.

در این نوشته به سه سؤال اساسی پاسخ خواهیم داد: ۱) بلاکچین چیست؟ ۲) یک بلاکچین چگونه کار می‌کند؟ ۳) کاربردهای بلاکچین چیست؟

بلاکچین چیست؟

در یک تعریف ساده، بلاکچین یک دفتر حسابرسی دیجیتالی­ست. هر کاربر یک نسخه کپی از این دفتر دیجیتالی اطلاعات را در اختیار دارد. در یک بلاکچین این فرصت وجود دارد که کاربر در تأیید اطلاعات جدید مشارکت داشته باشد. به همین علت یکی از کامل ­ترین تعاریف بلاکچین “دفتر کل اطلاعات توزیع شده یا نامتمرکز” است. آشنایی قبلی با Excel  یا Google spreadsheet کمک بزرگی به درک بلاکچین خواهد کرد. حالا فرض کنید همین اطلاعات به جای اینکه در اختیار یک فرد یا سازمان باشد در اختیار تمام افراد است. با این تفاوت که هیچ کس نمی‌تواند آن را ویرایش یا حذف کند. همچنین به جای استفاده از ردیف‌ها و ستون‌های Google spreadsheet، در بلاکچین از فضای مشخصی به نام “بلاک” استفاده می‌شود.

اطلاعات گردآوری شده در یک زمان معین و در فضای مشخصی به نام “بلاک” نگهداری می‌­شود. این اطلاعات به شکل “زنجیره” ای (chain) به هم متصل می‌­شود. این توضیح، خود یک تعریف کامل از واژه “بلاکچین” محسوب می­‌آید.

حالا این سؤال پیش می­‌آید که تفاوت یک بلاکچین با بانک در چیست؟

تفاوت بلاکچین با بانک

در هر دو سیستم بانکی و بلاکچینی با یک پایگاه دیتا روبرو هستیم که اطلاعات مورد نیاز کاربران را در خود نگهداری می­‌کند؛ اما تفاوت بلاکچین با بانک در این است که یک بانک تمام جزییات اطلاعات حساب مشتری خود را در یک “پایگاه اطلاعات به صورت متمرکز” نگهداری و ذخیره می­‌کند. این اطلاعات شامل شماره حساب، موجودی، تراکنش­‌ها و سایر موارد دیگر می­‌شود. زمانی که کاربر فعالیتی مرتبط با حساب خود (مثل برداشت یا انتقال) انجام می‌دهد، بانک مربوطه اطلاعات ثبت شده را به­ روز­رسانی می­‌کند. تنها بانک است که به این اطلاعات دسترسی داشته و در صورت صلاحدید امکان تغییر آن را دارد. حتی اگر این تغییر اشتباه باشد؛ بنابراین امکان دست‌کاری شدن اطلاعات، همیشه به عنوان یک مشکل اساسی مطرح است؛ اما در یک سیستم بلاکچینی، اطلاعات در یک دفتر کل عمومی نگهداری و منتشر می­‌شود. هیچ نهاد یا موسسه­‌ای امکان دست‌کاری و یا تغییر اطلاعات ثبت شده را نخواهد داشت. در واقع یک حساب بانکی توسط بانک کنترل می­‌شود، اما در بلاکچین کنترل حساب هر فردی توسط همان فرد صورت می­‌گیرد.

تفاوت دیگری که بین یک سیستم بانکی و یک سیستم بلاکچینی وجود دارد این است که جزئیات عملکرد یک حساب کاربری در یک بانک، برای سایر افراد قابل رویت نخواهد بود؛ اما در بلاکچین عمومی (Public Blockchain)، جزئیات تراکنش­‌ها در یک دفتر کل عمومی ثبت و نگهداری می­‌شود؛ بنابراین هر فردی قادر است تراکنش­‌های سایر افراد در بلاکچین را ردگیری و دنبال کند.

یک بلاکچین چگونه کار می‌کند؟

برای اینکه بدانیم یک بلاکچین چگونه کار می­‌کند؛ ابتدا باید در نظر داشته باشیم که در یک بلاکچین، به جای اینکه مسئولیت روانی حفاظت از اطلاعات مشتری بر عهده یک فرد یا سازمان گذاشته شود؛ هر فردی می‌­تواند یک نسخه کامل از کپی اطلاعات درج شده در دفتر کل را در اختیار داشته باشند و محدودیت­‌های بسیار کمی در این مورد وجود دارد. به این افراد و کاربران “نود” (Node) گفته می­‌شود. هر مبادله‌­ای که در این شبکه اتفاق می‌­افتد توسط نودها قابل تأیید است. سپس این اطلاعات توسط آن‌ها ثبت و به­ روز­رسانی می­‌شود.

توضیحی کوتاه در مورد نحوه ثبت اطلاعات در بلاکچین

اطلاعات دیجیتالی جدیدی که تولید می‌شود، باید مراحل مشخصی را برای ثبت در بلاکچین طی کنند:

– باید تراکنشی در شبکه اتفاق بی­افتد. این تراکنش‌­ها از طریق رمز­ارز­هایی مثل بیت­کوین، اتریوم و … انجام می­‌گیرد.

– سیستم باید تراکنش­‌ها را تأیید کند. شبکه‌­ای از کامپیوترها در سراسر دنیا، کار ثبت جزییاتی نظیر تاریخ، زمان و حجم تراکنش­‌ها را به عهده دارند.

– اطلاعات تأیید شده در فضایی به نام بلاک ذخیره می­‌شوند. هر بلاک شامل صد­ها و یا هزاران تراکنش تأیید شده است.

– هر بلاک کد دیجیتالی منحصربه‌فرد خود را دارد که به آن هش می‌­گویند. بعد از دریافت کد اطلاعات در بلاکچین ثبت می‌­شود.

امنیت بلاکچین چیست؟

در یک بلاکچین، هیچ قدرت متمرکزی برای دخالت و دست‌کاری اطلاعات وجود ندارد. اگر هکری بتواند به اطلاعات دسترسی پیدا کرده و آن را تغییر دهد نتیجه‌ای در پی نخواهد داشت، چون اطلاعات جدیدی که منتشر می­‌شود با اطلاعات درج شده در کامپیوترهای نودها همخوانی نداشته و سریعاً رد می­‌شود. به عنوان مثال در نظر بگیرید که بیش از ۱۰۰۰۰ نود در شبکه بیتکوین وجود دارد. تنها زمانی امکان سرقت و دست‌کاری اطلاعات وجود دارد که گروهی از افراد بتوانند بیشتر از نصف قدرت پردازش شبکه را در اختیار بگیرند و تصمیم بگیرند از این طریق اقدامات مخربانه انجام دهند. انجام این کار بسیار پر­هزینه و غیرمنطقی است. این در حالی­ست که کسب درآمد از طریق استخراج بیتکوین بسیار کم­هزینه­تر و سود­آور­تر است؛ بنابراین چنین اقداماتی به هیچ وجه توجیه اقتصادی نخواهد داشت. هرچند در بلاکچین­هایی که متشکل از تعداد کمی ماینر است، موضوع امنیت همواره به عنوان یک چالش مطرح است.

کاربردهای بلاکچین چیست؟

امروزه با گذشت بیش از ۱۰ سال از عمر بلاکچین، کاربردهای جدیدی برای این تکنولوژی پیدا شده است. البته باید یادآوری کنیم که بسیاری از کاربردهای عنوان شده در مورد این تکنولوژی، هنوز در مراحل مقدماتی هستند و در مورد قطعی بودن آن‌ها نمی‌­توان تصمیم ­گیری کرد؛ اما مزیت­‌های استفاده از بلاکچین در برخی از موارد، کاملاً مشخص شده است. در این قسمت می­‌خواهیم به مهم‌ترین کاربردهای بلاکچین اشاره کنیم.

امور مالی و حسابداری

در حقیقت راهکار­های بلاکچینی بسیار ایمن هستند. علاوه بر مزیت فوق، بلاکچین به کاربران این امکان را می‌­دهد که اشتباهات انسانی را در ثبت و مدیریت اطلاعات حسابداری و حسابرسی به حداقل برسانند. روند پذیرش رمز­ارز­ها از سوی بانک­‌ها در سراسر دنیا ادامه دارد و این تکنولوژی مورد استقبال بخش امور مالی و حسابداری واقع شده است. بلاکچین به راحتی می‌­تواند حجم انبوهی از اطلاعات ثبت شده را پردازش کند که این موضوع بسیار مهمی به شمار می‌­رود و یکی از مهم‌ترین کاربردهای بلاکچین است.

زنجیره تأمین کالا

زنجیره­‌های تأمین کالا اغلب از مجموعه‌­ای از تراکنش­‌ها تشکیل شده که اطلاعات کالا از مبدأ تا مقصد نیز به آن ضمیمه شده است. بلاکچین بستری امن برای ثبت و پیگیری این اطلاعات به وجود آورده است. با استفاده از بلاکچین مدیران شرکت­‌های زنجیره تأمین کالا می‌توانند از امنیت پرداخت­‌ها، کاهش تاخیرات، حذف هزینه‌­های اضافی و کاهش خطای انسانی اطمینان حاصل کنند. از همین جهت، یکی دیگر از کاربردهای مهم بلاکچین، استفاده از آن در بخش زنجیره تأمین کالا است.

بخش سلامت

یکی از آسیب­ پذیر­ترین بخش­‌ها در مقابل حملات سایبری، بخش سلامت است. قرار گرفتن اطلاعات بیماران در اختیار مراکز حوزه بهداشت و سلامت، نقش مهمی در روند بهبود بیمار دارد اما انتقال اطلاعات مهمی که در اختیار این مراکز است خالی از ریسک نیست. استفاده از بلاکچین بدون قرار­ دادن این اطلاعات مهم در معرض خطر و ریسک، می‌تواند امنیت مورد نیاز این بخش را تا حد بسیار زیادی افزایش دهد. اجازه دهید این موضوع را با مثالی روشن‌تر کنیم. ارزش تقریبی تجهیزات پزشکی که به بدن انسان متصل می‌شود برای سال ۲۰۲۲ رقمی در حدود ۱۴.۴۱ میلیارد دلار تخمین زده شده است. از طریق بلاکچین می‌توان اطلاعات مهمی همچون فشار خون، تعداد ضربان قلب و بسیاری از فاکتور­های دیگر سلامتی را بدون نگرانی امنیتی در پرونده شخص فرد بیمار نگهداری کرد. با در نظر گرفتن قابلیت “امنیت” در بلاکچین، فعالیت در بخش سلامت را می­‌توان یکی دیگر از کاربردهای مهم بلاکچین دانست.

اکنون که تا حدودی با نحوه کارکرد و کاربرد بلاکچین آشنا شدیم، می‌توانیم به راحتی تشخیص دهیم که چرا بلاکچین تا این حد محبوب و جذاب است. صرف نظر از اینکه استفاده از بلاکچین برای تمام مشاغل پیشنهاد خوبی به حساب نمی‌­آید؛ با ذکر تیتروار چند موضوع دیگر که بلاکچین می‌تواند به خوبی در آن‌ها ایفای نقش کند، این نوشته را به پایان می‌رسانیم.

– رسانه‌­ها و شبکه­‌های اجتماعی
– بخش مسکن و مستغلات
– رأی‌دهی
– کمک­ رسانی در زمان بلایای طبیعی
– پیاده­ سازی مدل­‌های کامپیوتری و شبیه­ سازی­ شده
– صنعت بازی و سرگرمی

بیشتر بخوانید

استخرهای استخراج بیت‌کوین، معرفی ۱۰ استخر برتر

بلاکچین یک دفتر کل دیتا و اطلاعات دیجیتالی­ست که زنجیره­‌ای از اطلاعات مختلف را در یک فضای مشخص به نام بلاک، ثبت و نگهداری می­‌کند. مهم‌ترین تفاوت پلتفرم­‌های بلاکچینی با سیستم‌­های بانکی در این است که در سیستم­‌های بانکی اطلاعات به صورت متمرکز نگهداری شده و کنترل حساب کاربران در اختیار بانک است؛ اما در یک بلاکچین، اطلاعات به صورت عمومی منتشر شده و امکان ویرایش و یا حذف دیتا وجود ندارد.  بلاکچین می‌­تواند کاربردهای مختلفی داشته باشد که بسیاری از آن‌ها همچنان در مراحل آزمایشی به سر می­‌برند؛ اما اکنون مزیت استفاده از بلاکچین در بسیاری از بخش‌­ها، مشخص شده است که از آن جمله می‌­توان به بخش امور مالی و حسابداری، زنجیره تأمین کالا، بخش سلامت، رسانه­‌ها و شبکه­‌های اجتماعی، صنعت بازی و سرگرمی و … اشاره کرد.

Source: ۱, ۲, ۳